برنامه راهبردی 1401-1406

مقدمه

برنامه راهبردی

1401-1406

 پژوهشـگاه علوم و فنـاوری اطـلاعات ایران (ایرانداک)

برنامه راهبردی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) در چارچوب اسناد بالادست کشور و اولویت‌های وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری نگاشته شده است. این برنامه، با ارائه جهت و رویکردی پایدار برای پنج سال آینده، پژوهشگاه را در انجام مأموریت خود یاری می‌کند.

پژوهشگاه در یکم مهر سال ۱۳۴۷ خورشیدی با نام فارسی «مرکز اسناد ایران» در برابر نام انگلیسی «Iranian Documentation Center» پایه‌گذاری شد و پیش از نام کنونی، با نام‌ «مرکز مدارک علمی ایران» در سال ۱۳۵۰، «مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران» در سال ۱۳۷۰، و «پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران» در سال ۱۳۸۴ نیز خوانده شد. پژوهشگاه با نام کوتاه «ایرانداک» شناخته می‌شود. «داک»، کوته‌نوشت «doc» در «documentation» و در زبان فارسی به‌معنای «تکیه‌گاه» و «چوبی است که دیوار و در را بر آن محکم سازند». نام نمادین ایرانداک، «گنج دانش» است و شعار آن، «به‌ از گنج دانش به گیتی کجاست».

پژوهشگاه، ویژگی‌ها و نقش‌هایی دارد که آن را از دیگر سازمان‌های ملی و جهانیِ همانندش متمایز می‌کنند:

• بیش از 50 سال پیشینه و پیشگامی در مدیریت اطلاعات علمی و فناورانه و خدمات اطلاع‌رسانی؛
• دارای نمانام ملی و جهانی؛
• تخصص در پژوهش‌های مدیریت اطلاعات علمی و فناورانه و فناوری اطلاعات؛
• شناخت زمینه‌های تازه در علوم و فناوری اطلاعات؛
• نهاد پدیدآور ابزارهای تخصصی سازمان‌دهی اطلاعات همانند اصطلاح‌نامه‌های علمی و فنی؛
• نهاد هماهنگ‌کننده اشتراک منابع اطلاعات؛
• واسپارگاه و آرشیو ملی پیشنهاده‌ها، پایان‌نامه‌ها، و رساله‌های کشور؛
• سرچشمه دبیزش (دکومانتاسیون) در دهه 1340 در ایران؛
• دارای گنجینه بی‌همتای اطلاعات علمی و فناورانه ایران. 

مأموریت بنیادین پژوهشگاه بر پایه اساس‌نامه؛ پژوهش، مدیریت اطلاعات علم و فناوری، آموزش، همکاری‌های پژوهشی و اطلاع‌رسانی، و پشتیبانی از سیاست‌گذاری علم و فناوری است که در سازمانی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری و زیر نظر هیئت امنا و با همراهی نزدیک به 140 همکار انجام می‌شود.

پژوهش در پژوهشگاه را ده‌ها عضو هیئت علمی در سه پژوهشکده و آزمایشگاه‌های آن به انجام می‌رسانند. دستاورد این کار، انجام صدها طرح پژوهشی است که در گزارش‌ها، کتاب‌ها، مقاله‌های نشریه، مقاله‌های همایش، سخنرانی‌ها، و میزگردها نیز دیده می‌شوند. پژوهش‌نامه جهانی مدیریت و پردازش اطلاعات، تنها نشریه برگزیده ملی در سال ۱۳۹۴ که انتشار آن به سال ۱۳۵۱ بازمی‌گردد، از دیگر دستاوردهای پژوهش در پژوهشگاه است. برگزاری همایش سالانه مدیران فناوری اطلاعات با ارائه آخرین دستاوردهای فناوری اطلاعات کشور و جایزه ملی فناوری اطلاعات برتر (فاب) از دیگر خدمات پژوهشگاه به‌شمار می‌رود.

پژوهشگاه کار مدیریت اطلاعات علم و فناوری را از سال ۱۳۴۷ شروع کرد و افزون بر اطلاعات جاری، اطلاعات پیش از آن را نیز سازمان داد. دستاوردهای این کار در سامانه‌ها و پایگاه‌های داده و منابع مرجع دیده می‌شوند. پژوهشگاه اکنون دارای پایگاه داده‌ای با نزدیک به یک میلیون و 500 هزار رکورد از مدارک علمی و فنی کشور است. پژوهشگاه بر پایه قانون، مرکز ثبت و تنها واسپارگاه ملی اطلاعات پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها، و پیشنهاده آن‌هاست و تولید ارزش افزوده و اطلاعات پشتیبان و همچنین تحلیل اطلاعات، بخشی دیگر از این مأموریت است که سامانه‌های پیشینه پژوهش؛ همانندجو؛ دروازه اطلاعات علمی، پژوهشی، و فناورانه ایران؛ اصطلاح‌نامه‌‌های علمی و فنی؛ واژه‌نامه‌ها؛ فهرست‌های مستند نام‌ها؛ راهنمای پژوهش و پژوهشگران؛ شیوه‌نامه ایران؛ و آمار و اطلاعات کتابخانه‌ها نمونه‌هایی از آن‌ها هستند.

پژوهشگاه از چهار دهه پیش، هزاران ساعت آموزش حضوری و مجازی را در صدها دوره کوتاه‌مدت برای پژوهشگران سراسر کشور اجرا کرده است. پژوهشگاه پایه‌گذار و نهاد هماهنگ‌کننده همکاری‌های اطلاع‌رسانی در ایران است و این کار را از سال ۱۳۴۸ با اجرای طرح امانت میان کتابخانه‌ها آغاز کرده و از سال ۱۳۷۴ نیز طرح غدیر (عضویت فراگیر کتابخانه‌ها) را به اجرا در آورده است. فراهم‌آوری منابع علمی خارجی برای دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها از سال ۱۳۸۷ در شورای تأمین منابع علمی در پژوهشگاه دنبال می‌شود. پژوهشگاه با نهادهای جهانی اطلاع‌رسانی مانند «ایفلا» و «ترم‌نت» نیز همکاری دارد و نماینده ایران در شبکه اطلاع‌‎رسانی آسیا و اقیانوسیه (اپین) نیز هست که از سوی برنامه «اطلاعات برای همه» یونسکو هدایت می‌شود.

پشتیبانی از سیاست‌گذاری علم و فناوری کشور از روزهای نخست در کانون پژوهش‌های پژوهشگاه بود. اکنون نیز این پشتیبانی با ارزش افزوده بسیاری انجام می‌شود و سامانه‌هایی مانند جایگاه علم، فناوری، و نوآوری ایران (نما) در جهان و دانش ایران نیز در راستای همین مأموریت هستند.

واژه‌نامه

• وزارت: وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری.
• پژوهشگاه: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک).
• اطلاعات علمی و فناورانه: اطلاعاتی که در کارهای علمی یا فناورانه به کار بردنی یا نیاز هستند یا اطلاعاتی که از چنین کارهایی پدید می‌آیند.
• مدرک: هر شکل چاپی، دیداری، شنیداری، الکترونیکی، و/ یا دیگر انواع رسانه‌ها که «در» یا «بر» آن‌ها، اطلاعات نوشته، ثبت، ذخیره، نمایش‌ داده،‌ و/ یا تولید شده باشد.
• مدرک علمی و فنی: مدرکی که اطلاعات علمی و فناورانه را در بر داشته باشد.
• علوم اطلاعات: شناختِ اطلاعات و مدیریت آن که از کاربرد شماری از رشته‌های گوناگون علمی در پاسخ به پرسش‌های درپیوند پدید می‌آید.
• فناوری اطلاعات: همه گونه‌های رایانه‌ها، هم سخت‌افزار و هم نرم‌افزار آن‌ها، و همچنین شبکه‌های ارتباط میان دو یا چند رایانه و فناوری‌های رایانه‌ای و ارتباطی یک‌پارچه.
• مدیریت اطلاعات: فرایند تولید،‌ انتقال، گردآوری، سازمان‌دهی، ذخیره، بازیابی، حفظ،‌ تحلیل، اشاعه، و کاربرد اطلاعات علمی و فناورانه.
• پایگاه داده: مجموعه‌ای از داده‌های سازمان‌یافته که به‌آسانی قابل بازیابی است و با کاربست فناوری اطلاعات فراهم می‌شود.
• اطلاع‌رسانی: هر گونه کار یا خدمتی که برای پاسخ به نیازهای اطلاعاتی کنش‌گران کارهای علمی و فناورانه نیاز باشد.
• راهبرد پی‌گیرانه: راهبردی که دنبال می‌شده‌ است و همچنان باید پی‌گیری شود. این راهبرد یک ستاره دارد.
• راهبرد بازنگرانه: راهبردی که دنبال می‌شده است، ولی باید با کاربست رویکردهای تازه‌ای پی‌گیری شود. این راهبرد دو ستاره دارد.
• راهبرد نوآورانه: راهبردی که نوین است و تاکنون انجام نشده یا با رویکردهای نوآورانه‌ای بدان پرداخته می‌شود. این راهبرد سه ستاره دارد.

برنامه‌های بالادست

سند چشم‌انداز 20 ساله نظام جمهوری اسلامی ایران

سند چشم‌انداز بیست‌ساله راهنمای همه‌سویه‌ای برای کار نهادهایی مانند پژوهشگاه‌هاست و جمهوری اسلامی ایران را در افق ۱۴۰۴ دارای ویژگی‌های زیر می‌داند:

1. برخورداری از دانش پیشرفته؛

2. توانا در تولید علم و فناوری؛

3. دست‌یافته به جایگاه اول علمی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی؛

4. تأکید بر جنبش نرم‌افزاری و تولید علم.

سیاست‌های کلی علم و فناوری

سیاست‌های کلی علم و فناوری برای پیشبرد نظام «آموزش عالی، تحقیقات، و فناوری» دارای بخش‌هایی است که چارچوب کار پژوهشگاه را روشن می‌کنند:

1. ارتقای جایگاه جهانی کشور در علم و فناوری و تبدیل ایران به قطب علمی و فناوری جهان اسلام؛

2. ایجاد تحول نظام آموزش عالی، تحقیقات، و فناوری با افزایش سهم علم و فناوری در اقتصاد و درآمد ملی، ازدیاد توان ملی، و ارتقای کارآمدی؛

3. دستیابی به علوم و فناوری‌های پیشرفته با سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی ویژه؛

4. تقویت عزم ملی و افزایش درک اجتماعی نسبت به اهمیت توسعه علم و فناوری؛

5. مدیریت دانش و پژوهش و انسجام‌بخشی در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، و نظارت راهبردی در حوزه علم و فناوری و ارتقای مستمر شاخص‌ها و روزآمدسازی نقشه جامع علمی کشور با توجه به تحولات علمی و فنی در منطقه و جهان؛

6. حاکمیت مبانی، ارزش‌ها، اخلاق، و موازین اسلامی در نظام آموزش عالی، تحقیقات، و فناوری؛

7. حمایت از مالکیت فکری و معنوی و تکمیل زیرساخت‌ها و قوانین و مقررات مربوط.

نقشه جامع علمی کشور

نقشه جامع علمی کشور دارای بخش‌هایی است که با کار پژوهشگاه پیوندی استوار دارند:

1. ایجاد هماهنگی و انسجام بین نهادهای ذی‌ربط در علم و فناوری و تکمیل نهادهای مرتبط با چرخه علم و فناوری؛

2. تقویت و انسجام‌بخشی به ‌نظام اطلاعات علمی و فناوری کشور با مأموریت استانداردسازی و اصلاح فرایندهای تولید، ثبت، داوری، و سنجش و ایجاد بانک‌های اطلاعاتی یکپارچه برای رساله‌ها، پایان‌نامه‌ها، طرح‌های پژوهشی و فناوری، مقالات، مجلات و کتب علمی، و اختراعات و اکتشافات پژوهشگران.

برنامه وزیر محترم علوم، تحقیقات، و فناوری

در برنامه وزیر علوم، تحقیقات،‌ و فناوری؛ هم در برنامه‌های فرابخشی و هم در برنامه‌های پژوهش و فناوری به پیوندهایی با مأموریت ایرانداک هست. از این میان می‌توان از بندهای زیر نام برد:

1. هدفمندکردن تحقیقات و هدایت بخشی از پایان‌نامه‌های دانشجویان تحصیلات تکمیلی در زمینه تحقیقات کاربردی؛

2. سامان‌دهی طرح‌های پژوهشی و پایان‌نامه‌های دوره‌های تحصیلات تکمیلی متناسب با اولویت‌ها و نیازهای کشور» (که از ایرانداک نام برده شده)؛

3. ایجاد نظام جامع آماری و نظام جامع پویش، پایش، پالایش، پیرایش، و ارزیابی حوزه پژوهش و فناوری.

قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران

بخشی از کارهای پژوهشگاه در راستای قانون برنامه ششم توسعه... انجام می‌پذیرد:

1. ایجاد نظام پایگاه داده و اطلاعات پژوهش و فناوری کشور به‌منظور افزایش بهره‌وری نظام ملی نوآوری؛

2. بهبود و توسعه سامانه‌ رایانه خدمات الکترونیکی در تسهیل فرایندهای اداری و مدیریتی؛

3. اجرای نظام اشتراک منابع میان مراکز آموزشی و پژوهشی کشور؛

4. ایجاد تنوع منابع مالی در مراکز پژوهشی و فناوری.

سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی

کار پژوهشگاه همسو با سیاست «پیشتازی اقتصاد دانش‌بنیان، پیاده‌سازی و اجرای نقشه جامع علمی کشور، و ساماندهی نظام ملی نوآوری به منظور ارتقای جایگاه جهانی کشور و افزایش سهم تولید و صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان و دستیابی به رتبه اول اقتصاد دانش‌بنیان در منطقه» است.

سیاست‌های هیئت امنا

هیئت امنا سیاست‌هایی را ابلاغ و پایش می‌کند که شماری از آن‌ها بر کار پژوهشگاه تأثیر دارند.

سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه

1. افزایش شتاب پیشرفت و نوآوری علمی و فناوری و تجاری‌سازی آنها به ویژه در حوزه‌های اطلاعات و ارتباطات و زیست‌فناوری و ریزفناوری و انرژی‌های نو و تجدیدپذیر؛

2. روزآمدسازی و ارتقای نظام آموزش و پژوهشی کشور.

قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی و آیین‌نامه اجرایی آن

در تبصره نُه این قانون و همچنین بخشی از آیین‌نامه اجرایی آن؛ حوزه‌های علمیه، و همه مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری و بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی و دیگر دستگاه‌های اجرایی باید پیشنهاده‌ها، پایان‌نامه‌ها، و رساله‌های دانشجویان و دانش‌آموختگان خود را در سامانه‌های پژوهشگاه همانندجویی و ثبت کنند.

افزون بر اسناد بالا که ملی و بلندمدت هستند، گزار‌ش‌های زیر نیز سنجه‌هایی دارند که بر کار پژوهشگاه اثر دارند:

1. گزارش به مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی؛

2. گزارش به مرکز نظارت، ارزیابی، و تضمین کیفیت وزارت عتف؛

3. گزارش به «آی.اس.سی.»؛

4. گزارش به سازمان برنامه و بودجه کشور؛

5. گزارش به سازمان اداری و استخدامی کشور؛

6. گزارش به دیوان محاسبات.

بیانیه مأموریت

برای انجام این مأموریت، پژوهشگاه در چارچوب اساسنامه خود:

1. پژوهش‌های توسعه‌ای، کاربردی، و بنیادی انجام می‌دهد و دستاورد آن‌ها را اشاعه می‌دهد؛

2. در مدیریت اطلاعات علم و فناوری کشور، از جمله تحلیل آن؛ نقش‌آفرینی، مشارکت و با هماهنگی دیگر نهادها کار می‌کند؛

3. فعالیت‌های مرتبط با مدیریت دانش و سازماندهی اطلاعات علمی را راهبری می‌کند؛

4.تصویر و نمای علم و فناوری کشور را بازنمایی می‌کند؛

5. اشتراک منابع را در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی کشور برنامه‌ریزی و هماهنگ می‌کند؛

6. بینش، دانش، و مهارت؛ اخلاق و حقوق پژوهش و فناوری اطلاعات؛ و پیوند منابع انسانی را گسترش می‌دهد؛

7.پیشنهاده‌ها، پایان‌نامه‌ها، و رساله‌های تحصیلات تکمیلی کشور را ثبت می‌کند؛

8.نوشتار پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها و دیگر مدارک علمی و فنی را همانندجویی می‌کند.

فلسفه و ارزش‌ها

پژوهشگاه باور دارد که:

 1. علوم و فناوری اطلاعات و مدیریت دانش در کشور و جهان اهمیتی روزافزون دارد؛

 2. اطلاعات علمی و فناورانه در توسعه همه‌‌سویه کشور نقشی کلیدی دارد؛

 3. ظرفیت ملی تولید و پردازش اطلاعات علمی و فناورانه در ارتقای جایگاه جهانی کشور جایگاهی بنیادین دارد؛

4.کتابخانه‌ها‌ و مراکز و کارشناسان اطلاع‌رسانی همگام با دانشمندان دیگر علوم و فناوری در پدیدآوری جامعه اطلاعاتی و دانش‌مدار نقشی برتر دارند؛

5. برای مانایی و پیشرفت در عصر اطلاعات و دانش به رویکردی علمی و پژوهشی نیاز است؛

 6. توجه به پیامدهای فرهنگی و اجتماعی کاربرد فناوری اطلاعات بایسته است؛

7. توسعه نیروی انسانی، بنیان توسعه علوم و فناوری اطلاعات است؛

8. همکاری و هماهنگی برای پیشبرد کارایی و اثربخشی علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی بایسته است؛

9. همگامی با دگرگونی‌های شتابان علمی و فنی در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی بایسته است؛

10. در مدیریت اطلاعات و کاربرد فناوری اطلاعات، پیروی از اخلاق بایسته است؛

11. نقش پیشرو در گسترش دانش بشری و فرایند جهانی‌سازی بایسته است؛

12. اطلاعات علمی و فناورانه کشور از آن همه مردم است و باید به کار رود، به اشتراک گذاشته شود، نگه‌داری شود، و به آیندگان انتقال یابد.

پژوهشگاه در کار خود:

1. کرامت انسان‌ها را گرامی می‌دارد؛

2. از آموزه‌های اسلام و قوانین و مقررات پیروی می‌کند؛

3. مصالح ملی را از مصالح سازمانی و فردی برتر می‌داند؛

4. از اصول و روش‌های علمی بهره می‌برد؛

5. آماده همکاری و هماهنگی است و آن را ترویج می‌کند؛

6. به ظرفیت‌های سازمانی خود اتکا می‌کند؛

7. حریم خصوصی کاربران را گرامی می‌دارد؛

8. نگاه سیستمی و بلندمدت دارد.

قلمرو

قلمرو کار پژوهشگاه:

1. در «پژوهش»؛ نیازهای کشور، وزارت عتف، و پژوهشگاه، و همچنین مرزهای دانش؛

2. در «مدیریت اطلاعات»؛ اطلاعاتی که در کارهای علمی یا فنی به کار بردنی یا نیاز هستند، یا اطلاعاتی که از چنین کارهایی پدید می‌آیند و در «فناوری اطلاعات»؛ توسعه فناوری‌هایی که پشتیبان مدیریت اطلاعات و اطلاع‌رسانی باشند؛

3. در «آموزش»؛ نیازهای آموزشی کشور، به‌ ویژه در راستای پژوهش و استانداردسازی پژوهش و علوم و فناوری اطلاعات؛

4. در «همکاری و هماهنگی»؛ با تقسیم کار با دیگر دستگاه‌ها برای مدیریت اطلاعات علم و فناوری؛ و

5. در «توسعه منابع انسانی»؛ منابع انسانی شاغل در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی، کاربران اطلاعات علمی و فناورانه، و علاقه‌مندان به این زمینه‌ها است.

روش‌شناسی و مدل برنامه‌ریزی

برپایه مطالعه‌ای[1] که درباره مدل‌های مدیریت برنامه راهبردی صورت گرفت، در نهایت با توجه به ویژگی‌های پژوهشگاه، به عنوان سازمانی پژوهشی و خدماتی، «برایسون» انتخاب شد. این مدل، یکی از کارآمدترین مدل‌ها برای تدوین برنامه راهبردی به شمار می‌رود و از این رو، برنامه راهبردی پژوهشگاه با پیروی از این مدل تدوین می‌شود.

این مدل شامل یک فرایند پیوسته و تکرارپذیر است که پیش از اتخاذ هر تصمیمی آغاز می‌شود و پس از اجرای آن تصمیم ادامه می‌یابد. این فرایند دارای هشت مرحله است که نتایج حاصل از هر مرحله می‌تواند در بازنگری یا تکمیل مراحل پیش از آن استفاده شود (شکل 1).

                                                                           شکل 1. فرایند برنامه‌ریزی راهبردی بر پایه مدل برایسون

 مراحل مدل برایسون

1. توافق اولیه: در این مرحله ضرورت برنامه‌ریزی راهبردی برای سازمان، بررسی و آشنایی با این نوع برنامه‌ریزی حاصل می‌شود. پس از شناسایی و توجیه افراد، گروه‌ها، یا واحدهای درگیر در برنامه‌ریزی، مراحل، روش، زمان‌بندی، و آیین‌نامه‌های مورد نیاز برای نشست‌ها و نحوه گزارش‌دهی شرح داده می‌شوند. تیم‌ها و کمیته‌های لازم تعیین و منابع و امکانات لازم تعیین می‌گردند.

2. تعیین وظایف: شناسایی وظایف سازمان و افراد، اگرچه روشن به نظر می‌رسد، ولی این واقعیت در بیشتر سازمان‌ها وجود دارد که بیشتر افراد، اختیارات و وظایف سازمانی خود را نمی‌دانند. از سوی دیگر، وظایف محول شده به سازمان‌ها، معمولا کلی هستند و تمام فضایی را که سازمان می‌تواند در آن فعالیت کند، تعریف نمی‌کنند. بنابراین ضروری است که با مطالعه وظایف مکتوب و مصوب سازمان، نخست، آشنایی با آن وظایف به دست آید و سپس مواردی را که در حیطه اختیارات سازمان است، شناسایی شوند.

3. تعیین ماموریت سازمان: ماموریت سازمان، جمله‌ها و عبارت‌هایی هستند که اهداف نهایی سازمان، فلسفه وجودی، ارزش‌های حاکم بر سازمان، و روش پاسخ‌گویی به نیاز مخاطبان را مشخص می‌کند. علاوه براین موارد، اختلاف‌های درون‌سازمانی را رفع، و بستر بحث‌ها و فعالیت‌های سازنده و موثر را هموار می‌کند. توافق بر ماموریت سازمان، تمام فعالیت‌های آن را هم‌سو می‌سازد و انگیزش و توجه مخاطبان سازمان و به ویژه کارکنان آن را افزایش می‌دهد.

4. شناخت محیط خارجی سازمان: پایه راهبردی عمل کردن، شناخت شرایط است. برای اینکه یک سازمان در رسیدن به ماموریت خود موفق گردد باید شرایط حاکم بر خود را به خوبی شناسایی کند. در این مرحله، محیط خارجی سازمان در قالب شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، و فناورانه بررسی و نقاط قوت و ضعف آنها تعیین می‌شوند.

5. شناخت محیط داخلی سازمان: در راستای شناخت محیط سازمان، در این مرحله محیط داخلی بررسی و همچنین، ورودی‌ها، خروجی‌ها، فرایند و عملکرد سازمان مطالعه می‌شوند.

6. تعیین موضوعات راهبردی پیش روی سازمان: این مرحله قلب فرایند برنامه‌ریزی راهبردی است. موضوع‌های راهبردی، تصمیم‌های سیاسی و اساسی هستند که بر اختیارات، ماموریت‌، ارزش‌ها، محصول یا خدمات ارائه شده، مراجعان یا استفاده‌کنندگان، هزینه‌ها، تامین منابع مالی، سازمان یا مدیریت تاثیر می‌گذارند. هدف این مرحله، تعیین انتخاب‌هایی است که سازمان با آنها روبروست.

7. تنظیم راهبردها برای پرداختن به موضوع‌های راهبردی: به منظور پرداختن به هر یک ازموضوع‌های راهبردی، باید اقدام‌هایی صورت گیرد که در قالب برنامه‌ها، اهداف، طرح‌ها، و مانند آنها بیان می‌شوند. این اقدام‌ها، راهبرد نامیده می‌شوند. در واقع راهبرد عبارتست از قالبی از اهداف، سیاست‌ها، برنامه‌ها، فعالیت‌ها، تصمیم‌ها یا تخصیص‌های منابع که مشخص می‌کند سازمان چیست، چه کاری انجام می‌دهد و چرا آن را انجام می‌دهد. راهبردها می‌توانند تحت سطح سازمانی، وظایف و محدوده زمانی متفاوتی تعریف شوند.

8. تنظیم دورنمای سازمانی برای آینده: در این مرحله، توصیفی از شرایط آینده سازمان در صورت به‌ کارگیری راهبردهای تدوین شده و استفاده از تمام نیرو و منابع سازمان، ارائه می‌شود. این توصیف، دورنمای موفقیت سازمان نامیده می‌شود که در آن شرحی از ماموریت، راهبردهای اساسی، معیارهای عملکرد، بعضی از قواعد تصمیم‌گیری‌ مهم و استانداردهای اخلاقی مورد نظر همه کارمندان ارائه می‌شود. در صورت تنظیم چنین دورنمایی، افراد سازمان خواهند دانست که چه انتظاری از آنها می‌رود، پویایی و هم‌سویی انگیزه و نیروی افراد در رسیدن به اهداف سازمان را باعث شده و نیاز به نظارت مستقیم را کاهش می‌دهد.

[1] امیدوار، مجید، حسین غریبی، و سیروس ع‍ل‍ی‍دوس‍ت‍ی‌. ۱۳۷8. ب‍رن‍ام‍ه‌ری‍زی‌ اس‍ت‍رات‍ژی‍ک‌ م‍رک‍ز اطلاع‍ات‌ و م‍دارک‌ ع‍ل‍م‍ی‌ ای‍ران‌: ب‍ازطراح‍ی‌ ف‍رای‍ن‍د پژوهش.تهران: پ‍ژوه‍ش‍گ‍اه‌ اطلاع‍ات‌ و م‍دارک‌ ع‍ل‍م‍ی‌ ای‍ران‌.

تحلیل محیط

هدف‌های پشتیبان

هدف‌های پیشران

چشم‌انداز

پژوهشگاه با یاری خداوند و همکاری و همراهی اعضای خود، با بهبود سازمان و مدیریت و گسترش منابع مالی، پایه استواری را برای توسعه کار خود فراهم خواهد ساخت.

پژوهشگاه، هدف بهبود کیفیت پژوهش را با تمرکز بر مأموریت‌ها، نیازها، و اولویت‌ها با کارایی و اثربخشی چنان انجام می‌دهد که پژوهش، یک نهاد پایدار و پیشرو در پژوهشگاه و در پیوند مؤثر با صنعت، دولت، و جامعه باشد و از این رهگذر، پژوهشگاه به سازمانی نمونه در میان همتایان خود در کشور بدل گردد و کانون دانش و نوآوری در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی؛ مرجع مشاوره سیاست‌گذاران و کارگزاران در این زمینه؛ یکی از هدف‌های نخست کار علمی و پژوهشی پژوهشگران، و اولویت مشاوره برای صنعت و دولت شود.

پژوهشگاه با گسترش پوشش در مدیریت دانش و مدیریت شایسته اطلاعات علمی و فناورانه کشور و گسترش زبان فارسی در راسپهر، کانون برتر این گونه اطلاعات را کشور می‌سازد و با سازمان‌دهی و تحلیل اطلاعات و کاربردی‌سازی و اشتراک و همگانی‌سازی آن، همراه و پشتیبان سیاست‌گذاران علم و فناوری، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، و کاربران این اطلاعات در بهبود عملکرد آنان خواهد شد. امنیت همه‌سویه فناوری اطلاعات، کار پژوهشگاه را در این زمینه‌ها امن و پایدار می‌سازد.

پژوهشگران در علوم و فناوری اطلاعات، مدیریت اطلاعات، و اطلاع‌رسانی؛ کاربران اطلاعات علمی و فناورانه؛ و علاقه‌مندان به این حوزه‌ها بر پایه نیازهایی که دارند، می‌توانند آموزش‌های تخصصی کوتاه‌مدتِ روز را در پژوهشگاه بیابند. پژوهشگاه نیز با رویکردی علمی، دانش و تجربه‌های فردی و سازمانی بروز خود را در این زمینه‌ها به جامعه هدف عرضه می‌کند، به گونه‌ای که دانش‌پذیری در پژوهشگاه یکی از هدف‌های نخست پژوهشگران شود و اینان در جامعه علمی کشور به دانش و مهارت برتر شناخته شوند.

همکاری از پایه‌های کار پژوهشگاه است و از این رهگذر، افزون بر دسترسی به بازار و منابع دیگران، بازار و منابع پژوهشگاه در اختیار دیگران قرار می‌گیرد و بدین‌سان، ظرفیت‌های کشور را با ایفای نقش خود بالا برده و هم‌سو با مأموریت پژوهشگاه به کارایی و اثربخشی بالاتر می‌رسد. پژوهشگاه با کاربست سازوکارهای گوناگون هماهنگی، کار خود را با سازمان‌های دیگر از جمله کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، به سوی هدف‌های سازمانی، بخشی، و ملی هماهنگ می‌سازد تا بیشترین بهره‌وری از منابع کشور به‌دست آید.